2-6-2- مقاومت ظاهری37
2-6-3- مقاومت غیر میزبانی37
فصل سوم :مواد و روش ها
3-1- روش تحقیق39
3-2 – ارقام مورد استفاده در آزمایش40
3-3- جداسازی قارچ عامل بیماری40
3-4- تولید سختینه قارچ M. phaseolina در شرایط آزمایشگاه40
3-5- تعیین میزان جمعیت اسکلروت های قارچ بیمارگر در محل آزمایش41
3-6- تجزیه و تحلیل داده ها41
فصل چهارم : نتایج
4-1- مشخصات قارچ عامل بیماری M. phaseolina42
4-2- علائم بیماری پوسیدگی ذغالی ناشی از قارچ M. phaseolina44
4-3- میزان جمعیت اسکلروت های قارچ بیمارگر در محل آزمایش44
4-4- شرایط خاک محل آزمایش44
4-5- ارزیابی مقاومت ژنوتیپ های کنجد نسبت به قارچ M. phaseolina45
فصل پنجم:بحث
5-1- بحث47
فهرست منابع50
چکیده انگلیسی53
فهرست جداول
صفحهعنوان
جدول 1-1- خصوصیات برخی از لاین های کنجد 12
جدول 2-1- رده بندی قدیم و جدید قارچ M. phaseolina18
جدول2-2- میزبان های مهم قارچ M. phaseolina در ایران27
جدول 3-1- ارقام مورد استفاده در آزمایش40
جدول4-1- خصوصیات فیزیکو شیمیائی خاک مزرعه آزمایشی درایستگاه تحقیقات زراعی بایع کلا45
جدول4-2- تجزیه واریانس درصد بوته های آلوده در ارقام مختلف کنجد نسبت به قارچ M. phaseolina در سطح 01/045
فهرست اشکال
صفحهعنوان
شکل1-1- گیاه کنجد4
شکل1-2- تصویر بوته های آلوده گیاه کنجد به قارچ M. phaseolina6
شکل2-1- ساقه های آلوده گیاه کنجد در مزرعه17
شکل 2-2- میسلیوم های قارچ M. phaseolina18
شکل 2-3- علائم قارچ M. phaseolina روی ساقه گیاه کنجد21
شکل 2-4- جوانه زدن اسکلروت23
شکل4-1- پرگنه هایی به رنگ سفید شیری، ریسه جوان دارای سیتوپلاسم دانه دانه43
شکل4-2- پرگنه ها به رنگ قهوه ای کم رنگ، با افزایش سن رسیه حفره دار 43
شکل4-3- پرگنه ها به رنگ سیاه، با افزایش سن ریسه ها سیاه رنگ و ریسه بند بند43
نمودار 4-1- مقایسه میانگین تیمارهای ارقام مختلف کنجد4
چکیده
بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد Macrophomina phaseolinaدر استان مازندران یکی از بیماری های مهم کنجد محسوب میشود. عامل بیماری قارچی خاکزی و بذرزاد بوده که از طریق جوانه زدن اسکلروت ها در داخل خاک و تماس با ریشه های کنجد و کاشت بذور آلوده به قارچ عامل بیماری باعث بروز بیماری می گردد. محدودیت استفاده ازسموم شیمیایی به علت عدم کار آیی قارچ کش های رایج به صورت محلول پاشی و ضد عفونی بذر، باعث شده است که روشهایی نظیر استفاده از ارقام متحمل، تنظیم تاریخ ها و ردیف های کاشت به همراه سایر روش های غیر شیمیایی در کنترل بیماری از اهمیت فراوانی برخوردار شود. برای جلوگیری از مصرف بی رویه سموم شیمیایی، کاهش هزینه های تولید و معرفی رقم متحمل به بیماری در استان مازندران، این تحقیق با استفاد از تعداد 7 رقم و لاین حاصل از آزمایشات مقایسه مقدماتی که از نظر عملکرد و سایر خصوصیات زراعی نسبت به سایر ارقام برتری نشان داده اند، انتخاب و تحت شرایط مزرعه ای در برابر بیماری پوسیدگی ذغالی مورد ارزیابی قرارگرفتند. این لاین ها در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در ایستگاه تحقیقات زراعی بایعکلا در قطعه زمینی آلوده به اسکلروتهای قارچ عامل بیماری و دارای سابقه کشت کنجد به اجرا در آمد. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که ارقام و لاین ها مورد بررسی دارای واکنشهای متفاوت نسبت به قارچ عامل بیماری هستند. در این آزمایش درصد بیماری با شمارش بوته های آلوده و سالم در لاین های مورد بررسی تعیین گردید. تجزیه واریانس داده های حاصل از درصد بوتههای آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی نشان داد که بین ارقام و لاین های مورد بررسی از نظر درصد بوته های آلوده اختلاف معنی داری در سطح 1 درصد وجود داشت. رقم های اولتان، چند شاخه ناز، لاین شماره 14، یکتا، لاین برتر، رقم محلی و تک شاخه به ترتیب دارای درصد بوته های آلوده به میزان 17، 25/5، 5/4، 75/3، 5/2، 1 و 1 به بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد بودند.
واژه‌های کلیدی: کنجد، بیماری پوسیدگی ذغالی، M. phaseolina و لاین ها.
فصل اول
مقدمه

1-1- گیاه شناسی گیاه کنجد
کنجد گیاهی است یک ساله و متعلق به تیره Pedaliaceae که خیلی با تیره Scrophulariaceae خویشاوندی دارد ، با این تفاوت که دارای تخمدان یک حفره ای با دو جفت (Parietel Placentas) بوده که در داخل و مرکز تخمدان نمو کرده و تولید دو حفره دروغی را می نماید. جفت در رشد و نمو بعدی خود ظاهراً یک تخمدان چهار تا حتی هشت حفره ای تشکیل می دهد. کنجد دارای ساقه های راست و کم و بیش همراه با شاخه های فرعی که پوشیده از کرک های غده ای می باشد. ساقه های کنجد شیاردار بوده و معمولا ارتفاع آنها بین 50 تا 150 سانتیمتر و در بعضی انواع خیلی بیشتر از این حد می رسند. برگ های قسمت تحتانی ساقه پهن و اغلب شکاف دار بوده و دارای حاشیه های مضرس می باشند، در حالی که برگ های فوقانی گیاه نیزه ای شکل هستند. برگها در روی دمبرگ بلند و سبز روشن قرار گرفته و معلق می باشند. برگهای قسمت تحتانی ساقه کنجد اغلب ریخته و آثار مشخصی از خود در روی ساقه باقی می گذارند. دمبرگ کنجد فاقد گوشوارک یا استیپول بوده و سطح فوقانی و تحتانی برگ را پرچین هایی (چین و چروک) تشکیل می دهند. گلهای کنجد بطور منفرد در روی دمگل خیلی کوچکی که از محل محور برگ تولید می گردد قرار گرفته و دارای یک یا دو نکتار (شهد گاه ) دائمی و فنجانی شکل در قاعده است.
دو برگــک گل (Bract) کوتاه و کشیده که از قاعده دمــگل درست از زیر شهد گاه بوجود می آیند، گلهای جوان را در بر می گیرند. این برگکهای گل در موقع رسیدن گلها می افتند. گلهای کنجد متقارن (Zygomorph) بوده و دارای دو لوله جام گل (Corolla tube) پنچ قسمتی است که رنگ آن سفید و درون لوله لکه های قرمز رنگی وجود دارند. بخش های کاسه گل (Calyx) کوتاه از قاعــده به هم پیــوسته و باریک ، نوک تیز و کرکـــدار می باشند. لوله جام گل (Corolla tube) بخصوص در سطح فوقانی پوشیده از کرک است. اندام های مذکر چهار عدد هستند که بطور جفت در مقابل لبه فوقانی لوله جام گل قرار گرفته که یک جفت آن کوتاه تر از جفت دیگر می باشد. اندامهای مذکر دارای رنگ سفید مایل به سبز می باشند و بساک ها (Anther) بوسیله میله بلندی به یک شکل منقار مانند کوتاه و متورمی منتهی می گردند. کنجد دارای تخمدان فوقانی بوده و هر تخمدان از هر حجره به هم پیوسته تشکیل شده است که گاهی حاوی چهار حفره نیز می باشد. میوه کنجد کپسولی است که بوسیله دو سوراخ انتهایی باز شده و مقطع آن راست گوشه (Rectangular) می باشد. در روی کپسول کنجد شیارهایی با یک منقار کوتاه سه گوش که در انتهای آن قرار دارد دیده می شود. طول هر کپسول کنجد به دو یا سه سانتیمتر رسیده و محتوی تعداد بی شماری بذر کوچک و تخم مرغی شکل است که از یک طرف باریک و در امتداد یک حاشیه آن خط بلندی قرار گرفته است. پوسته بذر ممکن است صاف یا مشبک (Reticulate) بوده و رنگ آن برحسب انواع مختلف ممکن است سفید، زرد، قرمز، قهوه ای تا سیاه تغییر نماید.
شکل1-1 گیاه کنجد
1-2- ترکیبات شیمیایی کنجد
روغن کنجد یکی از روغن های اشباع نشده و مفید برای بدن است که در آمریکای شمالی و کانادا به مقدار زیاد مصرف می شود، زیرا این روغن نه تنها کلسترول خونرا افزایش نمی دهد، بلکه آن را کاهش نیز میدهد. کنجد دارای پروتئین، ویتامین های B ,D ,E و لسیتین (LECITHIN) می باشد. مقدار روغن آن در حدود 50% است. روغن کنجد مرکب از حدود 70% اسیدهای چرب اشباع نشده مانند لینولئیک اسید،‌ اولئیک اسید و مقداری اسیدهای چرب اشباع شده مانند اسید پالمتیک و آراشیدیک اسید می باشد.
1-3- خواص مفید کنجد برای سلامتی بدن
کنجد یکی از قدیمی ترین گیاهان کشت شده توسط بشر در جهان است. دانه های کنجد بسته به شرایط آب و هوایی و نوع رقم دارای 45 تا 62 درصد روغن است. وجود آنتی اکسیدان سزامولین (Sesamolin) در روغن کنجد باعث دوام خوب آن می گردد. کنجد بعلت درصد بالای روغن و دارا بودن آنتی اکسیدان سزامولین ((Sesamolin یکی از مهمترین گیاهان دانه های روغنی در جهان بشمار می آید. از نظر طب قدیم ایران، کنجد گرم است. کنجد بسیار مغذی است و در اکثر کشورهای فقیر به عنوان جانشین گوشت بکار می رود. خواص مفید کنجد به شرح زیر است:
* برای چاق شدن و تقویت نیروی جنسی موثر است.
* برای رفع قولنج کنجد را آسیاب کرده و با سرکه مخلوط کنید و به مقدار نصف وزن کنجد، مغز بادام پوست کنده را به آن اضافه کنید. سپس آنها را پودر کنید و هر روز به مقدار یک قاشق سوپ خوری از آن بخورید.
* کنجد گرفتگی صدا را از بین می برد.
* نرم کننده معده و روده است.
* کره کنجد که در کانادا بنام تاهیتی معروف است و شبیه ارده می باشد، غذای خوبی برای رشد بچه هاست.
* برگ کنجد را اگر به سر بمالید، باعث رشد و سیاهی موی سر می شود.
* ارده نرم کننده معده و روده هاست.
* کنجد فشار خون بالارا کاهش می دهد.
* کنجد ضد رماتیسم است.
* برای رفع ناراحتی کیسه صفرا مفید است.
* دم کرده برگ کنجد، اسهال خونی را برطرف می کند.
* روغن کنجد برای رفع تنگی نفس، سرفه خشک و زخم ریه مفید است.
* روغن کنجد سوزش ادرار را رفع می کند.
* از روغن کنجد به جای روغن زیتون در سالاد استفاده کنید.

1-4- بیماریهای مهم کنجد
از جمله بیماری های مهمی که گیاه کنجد را مورد تهدید و حمله قرار می دهند، می توان به بیماری گل سبز، بوته میری و پوسیدگی ذغالی اشاره نمود.
1-4-1- بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد
بیماری پوسیدگی ذغالی در مناطق مهم کشت کنجد با درصد و شدت آلودگی مختلف مشاهده و موجب کاهش کمیت وکیفیت محصول کنجد گردیده است. عملکرد این محصول در ارقام محلی 800 کیلو گرم در هکتار و در ارقام اصلاح شده 1600-1200 کیلوگرم در هکتار بدست آمده است (اندر خور و مافی پاشاکلایی،1387). با توجه به درصد زیاد آلودگی به بیماری پوسیدگی ذغالی در مزارع کنجد در سالهای اخیر مشکلات زیادی برای کنجد کاران به وجود آورده است.

شکل 1-2 تصویر بوته های آلوده گیاه کنجد به قارچ M. phaseolina
1-5- آفات
آفات رایج گیاه کنجد شامل آگروتیس یا طوقه بر، شته و کرم برگ خوار می باشد که در مراحل اولیه یا در طول رشد این گیاه ایجاد خسارت می نمایند.
1-6- شرایط محیطی مورد نیاز برای کشت کنجد
کنجد گیاهی گرما دوست و روز کوتاه است و به هوای گرم و نور فراوان احتیاج داشته و به حرارت پایین حساس است. با این حال، هوای بسیار گرم بیش از ?? درجه سانتی گراد موجب نقصان تشکیل کپسول ها میشود و در واقع حرارت مطلوب رشد کنجد حدود ?? درجه سانتی گراد است. تولید کنجد در نواحی با حداقل ??? روز بدون یخبندان امکان پذیر است. این گیاه اساساً محصول خاص مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری تلقی می شود. کنجد معمولاً در مناطقی با ارتفاع کمتر از ???? متر از سطح دریا می روید، هر چند که برخی از انواع آن ممکن است در ارتفاعات بالاتر نیز قادر به رشد باشند. کنجد به عنوان یک محصول مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده است و لیکن برای تولید و عملکرد بالا به رطوبت احتیاج دارد. به زیادی رطوبت خاک و عدم تهویه نسبتا حساس است و به همین جهت کنترل آبیاری کنجد ضرورت دارد. کنجد مقاوم به خشکی است. در انواع خاک ها رشد می کند مشروط بر آنکه از نظر تهویه و زهکشی محدودیتی وجود نداشته باشد. با این حال خاکهای دارای بافت متوسط را ترجیح می دهد. کنجد به شوری خاک غیر مقاوم است و اسیدیته خنثی را ترجیح می دهد.
1-6-1-کشت و کار کنجد
در تعیین تاریخ کاشت کنجد رعایت سه نکته ی اساسی ضروری است، اول درجه حرارت مناسب جهت سبز کردن، دوم پایداری دمای هوا به منظور اینکه پس از سبز کردن خسارت حرارت پدید نیاید، سوم زمان گلدهی مصادف با گرمای بیش از حد نگردد زیرا منجر به عدم باروری گلها شده و تعداد کپسولهای تشکیل شده کاهش می یابد. پس از انتخاب زمین مناسب و پخش کود شیمیایی به مقدار 100 کیلو گرم سوپر فسفات تریپل، 25 کیلو گرم اوره و 100 کیلو گرم سولفات پتاسیم مزرعه شخم و دیسک خورده و پس از قطعه بندی و تسطیح اقدام به کشت بذر می شود. مقدار بذر مورد نیاز بر اساس شرایط کاشت مکانیزه یا نیمه مکانیزه 10-5 کیلو گرم در هکتار است که بایستی در عمق 2-1 سانتی متر فاصله خطوط 50-30 و فاصله بوته 10-5 سانتی متر کشت شود. عمق کاشت به نوع خاک بستگی دارد و حداکثر تا ?/? سانتی متر کافی به نظر می رسد. میزان اسیدیته خاک جهت کاشت این گیاه باید بین ?/? تا ?/? باشد و به علت حساسیت گیاه کنجد به خاک های شور، کشت این گیاه در زمین های شور مناسب نمی باشد. به هر حال بذرهای کنجد در زمین هایی که دارای کلوخ باشد یا عمق کاشت به دقت تنظیم نگردد و یا زمین سله بسته باشد، به خوبی و به طور یکنواخت سبز نمی گردد. پس از سبز شدن بذور باید مراقبتهای زراعی شامل آبیاری، وجین ، مبارزه با آفات و پخش کود اوره به صورت سرک به مقدار 100 کیلو گرم در هکتار به موقع صورت گیرد.
1-6-2- داشت کنجد
چون رشد اولیه ی گیاهچه ی کنجد کمتر از علف های هرز سریع الرشد منطقه می باشد، بنابراین ایجاد یک بستر مناسب و عاری از علف های هرز برای برخورداری کنجد از رشد مناسب و مطلوب اهمیت فراوان دارد. ریشه های گیاه کنجد نازک و فیبری شکل می باشد و به آسانی آسیب پذیر است. به همین دلیل زیر و رو کردن خاک های اطراف گیاهچه ی این گیاه دشوار است. برای مبارزه علف های هرز می توان از روش های مکانیکی، شیمیایی و یا توام استفاده نمود. اگر کشت به صورت سنتی و در هم انجام گرفته باشد، بایستی به وسیله کارگر و با دست، اقدام به وجین علف های هرز نمود. در کشت به صورت ردیفی نیز می توان از ادوات کشاورزی نظیر کولتیواتور نسبت به از بین بردن علف های هرز موجود بین خطوط اقدام نمود. بدیهی است در این روش برای حذف علف های هرز روی خطوط بایستی از طریق وجین دستی عمل نمود. هر چند که گیاه کنجد به عنوان یک گیاه مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده می باشد با این وجود برای تولید و عملکرد بیشتر نیازمند رطوبت است، بنابراین در صورت مشاهده تشنگی گیاه باید به نسبت به انجام آبیاری حتی الامکان در هنگام شب اقدام نمود. البته آبیاری بیش از اندازه و پی در پی نیز برای کنجد زیان آور است، به دلیل آن که موجب شدت یافتن بیماری بوته میری و پوسیدگی ذغالی در این گیاه می گردد. وجین کاری در صورت نیاز تا دو مرحله ضروری است و هنگامی که گیاه به ارتفاع بیش از 20 سانتی متر رسیده و بوته ها از استحکام نسبی برخوردار شده باشند این عمل انجام می گیرد. در ضمن عمل خاک دادن پای بوته در صورت نیاز انجام میپذیرد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

_ فروردین و اردیبهشت : تهیه زمین ، کاشت
_ اردیبهشت و خرداد : مراقبتهای زراعی شامل : آبیاری ، سرک و وجین
_ تیر و مرداد : ادامه مراقبتهای زراعی و برداشت
1-6-3- برداشت کنجد
در برداشت سنتی بهترین زمان برداشت زمانی است که رنگ برگ ها و کپسول ها زرد رنگ شده است و با برداشت مناسب می توان تا حد زیادی از ریزش دانه ها جلوگیری نمود. برای این کار ابتدا بوته ها را توسط دست برداشت نموده و پس از دسته بندی، بایستی آن ها را به صورت سروپا (چاتمه) قرار داد تا بعد از گذشت چند روز کاملاً خشک شوند. در این حالت با چند تکان تدریجی دانه های گیاه از غلاف ها جدا خواهند شد. کنجد را هنگامی برداشت می کنند که دانه ها در کپسول های پایینی رسیده باشند. اگر چه در این مرحله برگ ها ریزش یافته است اما کپسول ها هنوز سبز می باشد. ارقام شکوفا را با دست از خاک بیرون کشیده و یا با داس درو، سپس دسته بندی می نمایند. دسته ها را 2 تا 3 روز در مزرعه به طور ایستاده بر هم تکیه داده تا از رطوبت آن ها کاسته شود. سپس دسته ها را روی برزنت یا پلاستیک به طور وارونه تکان می دهند. دانه هایی که به این طریق به دست می آید کیفیت بسیار خوبی دارد. پس از این عمل بوته ها را با کمباین یا خرمن کوب و یا ضربات چوب می کوبند تا بقیه ی دانه ها جدا شود. ارقام ناشکوفا را می توان با دروگر برداشت نمود و سپس همانند ارقام شکوفا عمل کرد و یا بوته ها را موور درو و در مزرعه رها کرد تا خشک شود. پس از آن بوته های خشک شده را با کمباین مجهز به انگشتی های بلند کننده مورد برداشت قرار داد. وجود ترکیبات لزج و مخاطی در ساقه و نیام ها سبب می شود که دوران خشک شدن طولانی باشد. به همین جهت کمباین کردن مستقیم ارقام ناشکوفا به دلیل طولانی گشتن دوران خشک شدن عملی نیست.
1-6-4- تناوب زراعی
کنجد به عنوان زراعت تابستانه می تواند در تناوب زراعی جایگزین اکثر نباتات گردد ولی بهترین نباتات برای کشت کنجد گیاهان وجینی هستند زیرا در زراعت گیاهان وجینی مبارزه مستمری با علف های هرز صورت می گیرد که این امر زراعت کنجد را موفقیت آمیز می نماید. بعلت اینکه بقایای گیاهی زراعت های پیشین مانع یکنواخت سبز شدن کنجد می شوند بایستی از کشت آن پس از ذرت، آفتابگردان و گیاهان با ریشه سخت اجتناب نمود. رعایت تناوب 4-2 ساله در کشت کنجد به منظور جلوگیری از شیوع امراض و آفات ضروری است.
1-6-4-1- نکات مهم زراعی کنجد
1- کنجد گیاهی است بسیار قدیمی که در چین، هندوستان، شمال آفریقا، مکزیک و ژاپن زراعت آن معمول بوده است.
2-تولیدکنندگان عمده کنجد را می توان هندوستان، چین و برمه دانست.
3- کنجد را هم جهت تولید دانه برای روغن و هم آجیل کشت و کار می کنند.
4- روغن کنجد خوراکی و نیمه خشک است که معمولاً بیشتر در قنادیها مورد استفاده دارد و دارای رنگ زرد روشن است.
5- دانه کنجد محتوی حدود 50 تا 60 درصد روغن خوراکی برای سالاد، پخت و پز، مارگارین، صابون و مصارف صنعتی دارد.
6- بهترین منطقه کشت و کار کنجد در ایران را باید استان خوزستان نام برد.
7- کنجد بیشتر به مناطق خشک و نیمه خشک تعلق دارد.
8- کنجد به گرمای زیاد احتیاج دارد و هوای خنک و سرد رشد و نمو ابتدایی آن را کند نموده و باعث علوفهای شدن گیاه و به تاخیر انداختن رسیدن بذر می گردد.
9- کنجد گیاهی است یکساله که آنرا در بهار دیر وقت و مناطق گرمسیر کشور باید کاشت.
10- بیشتر انواع کنجد دارای ریزش هستند ولی در عوض نسبت به بیماریها و آفات مقاومت نشان می دهند.
11- در موقع کشت کنجد باید درصدد انتخاب انواع بدون ریزش برآمد تا امکان برداشت با کمباین را ممکن سازد.
12- در موقع کشت در بهار باید تاریخ کشت کنجد را طوری انتخاب نمود که درجه حرارت خاک بیشتر از 20 درجه سانتیگراد که معمولاً در خوزستان اواسط خرداد می باشد.
13- کنجد بیشتر به خاکهای شنی رسی یا رسی شنی خشک و حاصلخیز احتیاج دارد.
14- خاکهای مرطوب و سرد، سنـــــگین یا سبک باعث کاهش محصول آن می گردد.
15- گرچه معمولاً ساختمان خاک برای کنجد نقش خیلی زیادی را ندارند ولی آب مورد نیاز آن خیلی زیاد بوده و باید به موقع آنرا تامین نمود.
16- میزان بذر مورد لزوم در هکتار 2 تا 10 کیلوگرم است ولی چنانچه با بذر افشان های مخصوص کشت شود میزان بذر مورد لزوم به حداقل می رسد.
17- بذر کنجد نباید زیاد عمیق کشت گردد و عمق کشت را باید حدود 1 تا 2 سانتی متر انتخاب نمود.
18- کودهای مورد لزوم باید بر اساس 30 کیلوگرم ازت خالص و فسفر خالص باشد که باید با دیسک زیر خاک کرد.
19- کشت کرتی، ردیفی، هیرم کاری و خشکه کاری کنجد در کشور معمول و متداول است.
20- کشـــت خطــی کنجد با فــواصل خطـــوط بین 30 تا 50 سانتیــمتر و فواصل 5 تا 10 سانتیــمتر بین بوته ها همراه با نتیجه خیلی خوبی می باشد.
21- کنجد می تواند در عرض مدت کوتاهی در حدود 120 روز به دوره رشد و نمو خاتمه دهد.
22- میزان محصول دانه کنجد در هکتار در حدود 800 کیلوگرم بوده که بسته به شرایط محیطی و کشت میزان آن تغییر می نماید.
23- تهیه زمین برای کنجد مانند تهیه زمین غلات است منتهی باید زمین را برای کشت بهاره آماده نمود.
24 -زمان برداشت کنجد را باید در تاریخی انجام داد که هنوز پیله های کنجد نسبتا سبز بوده و مانع ریزش دانه گردد.
25- کنجد را در مزارع کوچک با دست و در مزارع بزرگ با ماشین برداشت می نمایند و سپس آنرا با دست یا ماشین می کوبند یا آنرا با کمباین برداشت می کنند.
26- کنجد را در ایران در خوزستان، فارس، بلوچستان، مغان و به مقدار کمتر در مازندران و گیلان کشت و کار می کنند.
27- کنجاله کنجد به دلیل داشتن 16 تا 22 درصد پروتئین و مقدار زیادی کلسیم و فسفر و ارزش بیولوژیک زیاد در دامداریها مورد استفاده دارد.
28- کنجد در طول دوره رشد و نمو خود به 2500 درجه حرارت احتیاج دارد.
29- کنجد در طول دوره رشد و نمو خود به چندین وجین احتیاج دارد.
30- کنجد بعد از کنجد در تناوب محصول خوبی نمی دهد، لذا می توان آنرا بعد از گیاهان وجینی و حتی غلات کشت نمود.
31- کنجد نسبت به شوری خاک نسبتاً حساس می باشد.
32- رطوبت قابل انبار کردن بذر کنجد باید حدود 9 درصد باشد.
33- وزن هزار دانه کنجد بین 5/2 تا 5 گرم متفاوت است.
34- گلهای کنجد بطور کلی خودگشن بوده و خیلی کمتر گرده افشانی غیرمستقیم در آن دیده می شود.
35- کنجدهای با دانه سفید معمولاً روغنی با کیفیت بهتر تولید می نمایند.
36- کنجاله کنجد را در بعضی ممالک به دلیل داشتن فسفر و کلسیم به عنوان کود مورد استفاده قرار می دهند
جدول1-1- خصوصیات برخی از لاین های کنجد
نام لاینمیانگین ارتفاع بوته (cm)میانگین عملکرد دانه (kg/h)رنگ دانهمقاوت به خوابیدگیدرصد روغنلاین یک داراب130-1101700-1400قهوه ای روشنمتحمل50لاین دو داراب125-1051500-1100کرممتحمل52لاین 5 برازجان140-1301500-1200قهوه ای روشنمطلوب57لاین 2 برازجان150-1351600-1400قهوه ای روشنمطلوب57رقم یکتا150-1301500-1300سفید -کرممطلوب57رقم ورامین 2822150-1201200-900قهوه ای روشنمتحمل55-50رقم ناز چند شاخه135-1151100-1000کرمدارد49-46رقم داراب 14130-110900-800قهوه ای روشندارد53-48رقم اولتان160-1301500-1200قهوه ایدارد54رقم GL-13175-1501600-1400قهوه ایدارد54رقم سینتیتیک185-1601500قهوه ای تیرهمتحمل-رقم پاکستانی1651200سفیدمتحمل-1-8- ضرورت انجام تحقیق
بیماری پوسیدگی ذغالی گسترش جهانی داشته و تاکنون بر روی بیش از 500 گونه گیاهی از کشور های مختلف گزارش گردیده است . میزبان های زراعی آن سویا، کنجد، آفتابگردان، ذرت، پنبه، نخود و سورگوم هستند. در استان مازندران بیماری بر روی سویا، آفتابگردان و کنجد دارای اهمیت می باشد. در صورت وجود ارقام حساس این بیماری باعث خسارت در محصول کنجد میگردد به طوریکه در سال 1384 در استان مازندران به دلیل وجود شرایط آب و هوایی مساعد و ارقام حساس در اثر این بیماری خسارت زیادی به محصول کنجد در استان وارد گردید. عدم کارایی قارچکشهای رایج به صورت محلول پاشی در کنترل بیماری باعث شده است که روش های غیر شیمیایی از اهمیت فراوانی برخوردار شوند. برای این منظور تهیه ارقام مقاوم جهت کاهش آلودگی و افزایش عملکرد دارای اهمیت زیادی است. کنجد بعلت درصد بالای روغن و دارا بودن آنتی اکسیدان سزامولین ((Sesamolin یکی از مهمترین گیاهان دانه های روغنی در جهان بشمار می آید. در استان مازندران هر ساله بیش از 1000 هکتار از اراضی مرغوب به کاشت کنجد اختصاص می یابد. در این استان کشاورزان از ارقام مختلف تک شاخه و چند شاخه و سایر ارقام محلی که دارای عکس العمل متفاوت به بیماریهای مهم بوده برای کاشت استفاده می نمایند. حساسیت بعضی از این ارقام به بیماریهای مهم باعث کاهش عملکرد این محصول میگردد. بیماری پوسیدگی ذغالی در مناطق مهم کشت کنجد با درصد و شدت آلودگی مختلف مشاهده و موجب کاهش کمیت وکیفیت محصول کنجد گردیده است. عملکرد این محصول در ارقام محلی 800 کیلو گرم در هکتار و در ارقام اصلاح شده 1600-1200 کیلوگرم در هکتار بدست آمده است (اندر خور و مافی پاشاکلایی،1387). با توجه به درصد زیاد آلودگی به بیماری پوسیدگی ذغالی در مزارع کنجد در سالهای اخیر کنجد کاران مراجعات زیادی جهت پیشگیری از توسعه این بیماری به مرکز تحقیقات کشاورزی داشته اند. اجرای این تحقیق جهت دستیابی به رقم متحمل کنجد در استان مازندران و پیش گیری از بکار گیری سموم شیمیایی توسط کشاورزان از اهمیت فراوانی برخوردار است.
1-9- اهداف تحقیق
1- دستیابی به ارقام مقاوم کنجد به بیماری پوسیدگی ذغالی.
2- کاهش مصرف سموم شیمیایی جهت کاهش آلودگی محیط زیست و سلامت مصرف کننده در راستای کشاورزی پایدار.
3- تعیین منابع مقاومت و معرفی آنها به دستگاه های ذیربط به منظور تهیه ارقام مقاوم در برنامه های اصلاحی آتی توسط محققین.
فصل دوم
مروری بر منابع گذشته
2-1- پوسیدگی ذغالی کنجد
عامل بیماری قارچی خاکزی و بذرزاد بوده که از طریق کاشت بذور آلوده و جوانه زدن اسکلروت های موجود در داخل خاک و تماس با ریشه های کنجد باعث آلودگی بوته ها می گردند. علائم بیماری ابتدا به صورت لکه های خاکستری تا سیاه رنگ بر روی پایه کوتیلدونها تشکیل شده و به طرف بالا توسعه می یابد و در صورت وجود هوای گرم و خشک باعث از بین رفتن بوته ها می گردد. در هوای خنک و مرطوب عامل بیماری به صورت پنهان در بوته ها باقی مانده و علائم بیماری در اواسط تابستان در شرایط دمایی بالای 30-28 درجه سانتی گراد و رطوبت پایین خاک ظاهر میشود. بعد از مرحله گل دهی در هوای گرم و خشک علائم بیماری ابتدا به صورت سبز کمرنگ و زرد شدن و در نهایت به صورت خشک شدن برگ ها ظاهر می شود. در این هنگام اسکلروت های سیاه رنگ فراوانی در زیر بافت اپیدرم تشکیل شده که با پاره شدن آن رنگ سیاه و ذغالی آنها به خوبی مشاهده می گردد (Sinclair andbakman,1989). بوته های آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی دارای تعداد غلاف کمتر بوده و دانه های تشکیل شده در درون غلافها چروکیده و دارای وزن کمتری میباشند. تهیه ارقام مقاوم یکی از روش های اصلی مدیریت کنترل بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد است (Wylie,1988).
کنجد (Sesamum indicum L.) یکی از قدیمی ترین گیاهان کشت شده توسط بشر در جهان است. دانه های کنجد بسته به شرایط آب و هوایی و نوع رقم دارای 45 تا 62 درصد روغن است. وجود آنتی اکسیدان سزامولین (Sesamolin) در روغن کنجد باعث دوام خوب آن می گردد .(Roebbelen et al., 1989)مقاومت به قارچ M. phaseolina در بعضی از محصولات زراعی توسط دو ژن غالب و مکمل یدیگر (Mp1and Mp2) انجام میگیرد. این دو ژن غالب به صورت (AABB, AaBB, AABb, AaBb) که آلل های یکدیگر هستند. انتقال این ژنهای غالب در نسلهای بعدی با قانون مندل به نسبت 3:1 پیروی می کنند. برای مقاومت به قارچ M. phaseolina حضور هر دو ژن غالب ضروری است ولی ممکن است یک ژن هموزیگوس و ژن دیگر هتروزیگوس باشد(Olaya et al., 1996) . در یک طرح تحقیقاتی 18 والد ماده کنجد با 10 والد نر کنجد تلاقی داده شدند و 180 نتاج حاصل در برابر بیماری پوسیدگی ذغالی مورد ارزیابی قرار گرفته که اختلاف معنی داری از نظر عکس العمل به بیماری فوق در بین نتاج مشاهده گردید .(Solanki et al., 2006)در آزمایش مزرعه ای 28 ژنوتیپ کنجد برای تعیین میزان تحمل به بیماری فوزاریومی مورد ارزیابی گرفتند. در این آزمایش تعداد 2 ژنوتیپ در برابر بیماری تحمل خوبی نشان داده که برای استفاده در برنامه های اصلاحی جهت تهیه ارقام مقاوم معرفی گردیدند (Bramawy and Abdul – Wahid, 2009) . در یک ازمایش مزرعه ای نسلهای 3F و 4F حاصل از دیالل گراس یک طرفه در سال 2005 – 2004 در برابر بیماری پوسیدگی ذغالی مورد ارزیابی مزرعه ای قرار گرفتند. در این آزمایش اختلاف معنی داری بین ژنوتیپ ها از نظر تحمل به بیماری وجود داشت که ژنوتیپ های برتر در برنامه های اصلاحی مورد استفاده قرار گرفتند. میزان این آلودگی در نسل 3F بین 91/50? – 01/1? در بین ژنوتیپ های مختلف مشاهده گردید (Bramawy and Abdul-wahid, 2006). پوسیدگی ذغالی کنجد یکی از مخربترین بیماریهای کنجد در کشور مصر بشمار می آید .(Abdou et al., 2001) بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد یکی از گسترده ترین و خطرناکترین بیماری کنجد در هندوستان بوده که کنترل آن مشکل می باشد (Maiti et al., 1985). تعداد 13 رقم کنجد در کشور ونزوئلا برای مقاومت به بیماری پوسیدگی ذغالی مورد ارزیابی مزرعه ای قرار گرفتند. آزمایش نشان داد که از بین ارقام سه رقم تحمل بیشتری در برابر بیماری در مقایسه با شاهد از خود نشان دادند (Avila Melean and Fernandez-Martinez, 2003). ارزیابی هفت رقم کنجد در استان خوزستان نشان داد که ارقام مختلف دارای درجات متفاوتی از آلودگی به بیماری پوسیدگی ذغالی هستند. در این آزمایش رقم ناز تک شاخه با 100? آلودگی حساسترین و داراب 14 با 0? آلودگی مقاومترین ارقام نسبت به بیماری بودند (بوشهری، 1383). با مطالعه میکوفلور بذر کنجد در استان فارس قارچ M. phaseolina نیز مورد شناسایی قرار گرفتند (بصیرنیا و بنی هاشمی، 1383). ارزیابی ارقام و لاینهای پیشرفته کنجد نسبت به بیماری پوسیدگی ذغالی در آزمایشگاه بر روی کاغذ صافی نشان داد که ارقام داراب 14، خانوک زرند کرمان، فائو 2، هندی 1 و Co-1 بالاترین میزان حساسیت و در مقابل ارقامی مثل چینی، ورامین 2822 و پتک موسیان دارای سطوح بالایی از مقاومت بودند (گرمارودی و منصوری، 1383).
بیماری پوسیدگی ذغالی کنجد (M. Phaseolina) یکی از بیماری های مهم کنجد در استانهای شمالی کشور محسوب می شود. این بیماری برای نخستین بار در سال 1345 روی کنف توسط شریف و ارشاد و بر روی سویا در سال 1358 توسط زاد از شمال ایران گزارش شده است. این بیماری بر روی کنجد از استان گلستان توسط گلزار در سال 1368 گزارش گردید (ارشاد 1368).
این بیماری تاکنون بر روی 500 گونه گیاهی از سراسر جهان گزارش گردید (Doupni, 1993). در استان مازندران این بیماری بر روی گیاهان زراعی شامل سویا، آفتابگردان، کنجد، کلزا و توت فرنگی گزارش گردید.
بررسیهای انجام شده در ایران در سال های 81-80 نشان داد که ارقام و لاین های مختلف کنجد واکنشهای متفاوتی نسبت به این بیماری دارند که انجام این بررسی ها منجر به معرفی دو رقم متحمل به نام های ساری و تلار در استان مازندران گردید ( سیاوش رعیت پناه و همکاران 1381 , سیاوش رعیت پناه و همکاران 1383). مقاومت به قارچ M. phaseolina در بعضی از محصولات زراعی توسط دو ژن غالب و مکمل یدیگر (Mp1and Mp2) انجام میگیرد. این دو ژن غالب به صورت (AABB, AaBB, AABb, AaBb) که آلل های یکدیگر هستند. انتقال این ژنهای غالب در نسلهای بعدی با قانون مندل به نسبت 3:1 پیروی می کنند. برای مقاومت به قارچ M. phaseolina حضور هر دو ژن غالب ضروری است ولی ممکن است یک ژن هموزیگوس و ژن دیگر هتروزیگوس باشد (Olaya et al., 1996).
شکل2-1- ساقه های آلوده گیاه کنجد در مزرعه
2-2- قارچ عامل بیماری M. phaseolina
قارچ M. phaseolina (Tassi) Goidanich بیمارگر تعداد زیادی از گونه های وحشی و زراعی در نواحی گرمسیری جهان می باشد و عامل بیماری پوسیدگی زغالی، بلایت برگی، بلایت ساقه و مرگ گیاهچه است ((Blanco-Lopez and Jimenez-Diaz, 1983. قارچ عامل بیماری اولین بار در سال 1901 توسط تسائی به نام M. phaseolina معروف گردید. سپس دانشمندان دیگر بر اساس خصوصیات مرفولوژیکی نام های متفاوتی را برای آن در نظر گرفتند. معتبرترین نام علمی انتخاب شده برای این قارچ M. phaseolina می باشد که توسط گویدانیج در سال 1974 انتخاب شد (Singleton et al., 1992). در ایران نیز عامل بیماری برای اولین بار در سال 1345 توسط شریف به نامSclerotium intestium Pet. Et Scharif تعیین هویت گردید سپس نام آن به M. phaseolina تغییر یافت (غفاریان و میناسیان, 1379). رده بندی قدیم و جدید قارچ عامل بیماری در جدول (2-1) به شرح ذیل می باشد (Wheeler, 1975) و (Crous et al., 2006).

شکل 2-2- میسیلیوم های قارچ M. phaseolina
جدول 2-1- رده بندی قدیم و جدید قارچ M. phaseolina
سطحطبقه بندی قدیمطبقه بندی جدیدPhylumDeuteromycotaAscomycotaClassColeomycetesDothideomycetesOrderSphaeropsidalesBotryosphaerialesFamilySphaeropsidaceaeBotryosphaeriaceaeGenusMacrophominaMacrophominaSpeciesM. phaseolinaM. phaseolina هم معنی های زیادی به این قارچ نسبت داده شده است:

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید