2-5 انواع مراکز خدمات درمانی 13
2-5-1 اراضی خدمات درمانی 13
2-5-2 سرانه کاربری درمانی 14
2-6 بیمارستان 15
2-6-1 مکان یابی بیمارستان 15
2-6-2 ویژگی های موثر در انتخاب مکان بیمارستان 15
2-7 معیارهای مکان یابی بیمارستان 17
2-7-1 نزدیکی به مراکز مسکونی 17
2-7-2 فاصله از مراکز صنعتی 18
2-7-3 فضاهای سبز 18
2-8 روش های تعیین اولویت گزینه ها 18
2-8-1 روش ترکیب خطی وزنی (WLC) 18
2-8-2 فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 19

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-8-2-1 چارچوب مفهومی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی 19
2-8-2-2 ساختن سلسله مراتبی 19
2-9 روش AHP 20
فصل سوم: روش تحقیق
3-1 مقدمه 23
3-2 موقعیت جغرافیایی اردبیل 23
3-3 ویژگی های جغرافیایی 24
3-4 تاریخچه شهر اردبیل 25
3-5 ساختار جمعیتی و اجتماعی اردبیل 26
3-5-1 جمعیت شهری اردبیل 26
3-5-2 تعداد خانوار در شهر اردبیل 26
3-5-3 بعد خانوار در شهر اردبیل 27
3-6 کاربری زمین شهری 27
3-6-1 وضعیت نظام کاربری اراضی اردبیل 29
3-6-1-1 دسترسی به خدمات درمانی 30
3-6-1-2 کاربری تجاری 31
3-6-1-3 کاربری آموزشی 31
3-6-1-4 کاربری ورزشی 32
3-7 وضعیت کالبدی زیر ساخت ها و خدمات موجود 32
3-7-1 برخورداری از شبکه آب و فاضلاب 32
3-7-2 برخورداری از شبکه تلفن و مخابرات 33
3-7-3 برخورداری از شبکه برق 33
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل و بیان نتایج حاصله از تحقیق
4-1 مقدمه 35
4-2 تعریف معیارها و تهیه لایه های مورد نظر 35
4-3 طبقه بندی مجدد داده ها 36
4-3-1 نزدیکی به مراکز مسکونی 37
4-3-2 دسترسی به شبکه های ارتباطی اصلی 38
4-3-3 نزدیکی به فضای سبز شهری 41
4-3-4 فاصله از کارگاه های صنعتی 43
4-3-5 فاصله از مراکز بیمارستانی موجود 44
4-3-6 فاصله از رودخانه 46
4-3-7 نقشه کاربری اراضی شهری 48
4-4 روش AHP 52
4-5 همپوشانی (Overlay) کردن لایه های اطلاعاتی با استفاده از GIS 55
فصل پنجم: بحث و تفسیر و نتیجه گیر و جمع بندی
5-1 نتیجه گیری 58
5-2 پاسخ به سوالات تحقیق 59
5-3 پیشنهادات 60
منابع و مآخذ 63
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول (2-1) سرانه تاسیسات درمانی پیشنهادی شهرهای ایران 14

جدول (2-2) مقیاسی برای مقایسه دو به دو 20
جدول (3-1) جمعیت و متوسط نرخ رشد سالیانه نقاط شهری کشور و شهر استان اردبیل 26
جدول (3-2) مقایسه بعد خانوار شهر اردبیل با کشور در سال 1385 27
جدول (3-3) مشخصات بیمارستان های شهر اردبیل 30
جدول (3-4) برخی شاخص های بخش بهداشت و درمان شهرستان اردبیل 31
جدول (4-1) ارزش گذاری لایه های اطلاعاتی بر حسب فاصله 36
جدول (4-2) ارزش گذاری کاربری ها بر اساس درجه تناسب آن ها برای ایجاد مراکز بیمارستان 49
جدول (4-3) مقیاسی برای مقایسه دو به دو 52
جدول (4-4) وزن دهی لایه های اطلاعاتی 55
جدول (4-5) وزن نهایی معیارها 55
فهرست نمودارها
عنوان صحفه
نمودار(4-1) مقایسه زوجی معیارها………………………………………………………………………………..53
نمودار(4-2) مقایسه زوجی معیارهای سازگار……………………………………………………………………53
نمودار (4-3) مقایسه زوجی معیارهای ناسازگار…………………………………………………………………54
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه (3-1) موقعیت شهر اردبیل در شهرستان، استان و کشور 23
نقشه (4-1) مراکز مسکونی شهر اردبیل 37
نقشه (4-2) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از مراکز مسکونی 38
نقشه (4-3) راه های ارتباطی شهر اردبیل 39
نقشه (4-4) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از راه های ارتباطی 40
نقشه (4-5) فضای سبز شهر اردبیل 41
نقشه (4-6) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از فضای سبز 42
نقشه (4-7) مراکز صنعتی شهر اردبیل 43
نقشه (4-8) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از مراکز صنعتی 44
نقشه (4-9) مراکز بیمارستانی و درمانی شهر اردبیل 45
نقشه (4-10) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از مراکز بیمارستانی و درمانی 46
نقشه (4-11) منابع آب های سطحی 47
نقشه (4-12) فاصله و ارزش گذاری بر حسب فاصله از منابع آب های سطحی 48
نقشه (4-13) کاربری اراضی شهر اردبیل 50
نقشه (4-14) ارزش گذاری کاربری اراضی 51
نقشه (4-15) ارزش گذاری نهایی و اولویت بندی زمین های شهری برای ایجاد بیمارستان 56
نقشه نهایی (5-1) نشان دهنده مکان های مناسب برای استقرار مراکز بیمارستانی 59
چکیده
موضوع دسترسی به خدمات شهری از جمله مسائل مهمی است که ابعاد گوناگون امور شهری را تحت تأثیر قرار می دهد. خدمات بهداشتی- درمانی نمونه ای از این دسته است که الزام در دسترسی مناسب به آن ها برای تمامی افراد ضروری می باشد. تصمیم گیری برای مکانیابی مراکز خدمات بهداشتی – درمانی از جمله بیمارستان نه تنها از نظر نحوه ارائه خدمات و تحمیل هزینه ها به استفاده کنندگان حائز اهمیت است بلکه خود در توسعه شهر و تعیین الگوی توزیع مکانی تقاضا برای سکونت تأثیر قابل ملاحظه ای دارد. در این مطالعه، هدف عمده سنجش میزان کمبود بیمارستان ها در سطح شهر اردبیل، چگونگی توزیع جغرافیایی و مکانیابی بهینه این مراکز با توجه به استانداردها و ضوابط علمی بوده است. سپس با بهره گیری از امکانات سامانه اطلاعات جغرافیایی و تجزیه و تحلیل دادهها و در نهایت با بهره گیری از شاخص همپوشانی برای مکانیابی بهینه فضاهای شهری به منظور احداث بیمارستان در این شهر اقدام شد. در این پژوهش داده های مکانی از روی نقشه های رقومی تهیه و داده های توصیفی نیز با استفاده از آمار و پژوهش های کتابخانه ای جمع آوری گردید. سپس برای هر یک از عوامل تأثیرگذار در مکانیابی بیمارستان، لایه های مرتبطه (مراکز مسکونی، فضای سبز، شبکه ارتباطی، کاربری اراضی، فاصله از مراکز صنعتی، فاصله از مراکز بیمارستانی موجود، فاصله از رودخانه) تهیه شد و در هر لایه حریم کاربری ها مشخص گردید؛ سپس با توجه به میزان تأثیر هر یک از معیارها و مقایسات زوجی به روش AHP و به کمک نرم افزار Expert choice وزن لایه ها محاسبه شد، نهایتاً با بهره گیری از نتایج حاصل از تلفیق لایه های اطلاعاتی، زمین های شهر اردبیل برای انتخاب مکان مناسب احداث بیمارستان در 4 دسته از عالی تا ضعیف تقسیم بندی گردید. نتایج حاصله نشان می دهند که توزیع فعلی بیمارستان در منطقه مورد مطالعه متناسب با توزیع جمعیت نیست وبیشتر بیمارستان ها در قسمتهای مرکزی شهر متمرکز هستند. ضمناً مکان های تعیین شده برای بیمارستان، از نظرزمان دسترسی برای شهروندان مناسب می باشد.
کلمات کلیدی: بیمارستان، مکان یابی، اردبیل،AHP، GIS
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
شهرنشینی روندی مثبت است و شهرها موتور توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند. لیکن در شهرهای کنونی کیفیت زندگی شهری از نظر آسایش، ایمنی و زیبایی با افت شدید رو به رو گردیده است. متاسفانه برنامه ریزی شهری معاصر نه تنها نتوانسته است بر این مشکلات فائق آید بلکه گاهی خود به تشدید آن ها کمک کرده است(کریمی،1385).
در دهه اخیر به ویژه با توجه به هزینه های بالای خدمات پزشکی ناشی از توسعه و تکامل تکنولوژی پزشکی و نیز مشکلاتی که از نظر تامین مالی این هزینه ها برای اغلب دولت ها فراهم بوده است، سیاست گذاران و دولتمردان پذیرفته اند که بهداشت و درمان یک مسئله اجتماعی صرف نبوده و باید جنبه های اقتصادی نیز مورد توجه و بررسی قرار گیرد. لازم به ذکر است که در کشور ایران بیش از 5 درصد تولید ناخالص داخلی و 5 تا 10 درصد هزینه های دولت به این بخش اختصاص یافته است(فرح آبادی و همکاران،1389).
اما بررسی ها نشان می دهد که بیش از نیمی از منابع ملی بهداشتی در کشورهای مختلف به هدر می روند و در کشورهای توسعه نیافته، منابع محدود به صورت ناکارآمد مصرف می شوند و اعتبارات عمومی صرف خدماتی می شود که تناسب و اثر بخشی لازم را ندارند لذا ارزیابی عملکرد واحد های ارائه دهنده خدمات سلامتی، امروزه به موضوع بسیار مهمی تبدیل شده و استفاده از نتایج ارزیابی ها، به عنوان یک ابراز مدیریتی غیر قابل چشم پوشی، برای تمام مدیران در سطوح مختلف سیستم سلامت عمومیت یافته است(فرح آبادی و همکاران،1389).
بنابراین این پایان نامه برآن است که به مسئله جا نمایی مکان های بهینه جهت استقرار مراکز درمانی در شهر اردبیل پرداخته تا در صورت مهیا بودن شرایط مالی برای مسئولان در مکان های مناسب مراکز بیمارستانی احداث گردد تا شهروندان دسترسی راحت تری به مراکز درمانی بویژه بیمارستانی داشته باشند.
1-2 بیان مسئله
از آن جایی که ایجاد مراکز خدماتی جدید مستلزم صرف هزینه های زیادی می باشد، بنابراین تعیین بهترین مکان این مراکز به نحوی که تعداد بیشتری از شهروندان از خدمات آن بهره مند شوند، بسیار مهم است. عدم انتخاب محل بهینه برای ایجاد یک بیمارستان مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد که از سال های گذشته در شهرهای بزرگ کسب شده است و حاکی از آن است که مکان یک بیمارستان نزدیک فضای سبز و پارک ها و دور از مناطق تجاری و شلوغ انتخاب گردد، راههای دسترسی به آن مناسب باشد یا به عبارت دیگر در نزدیکی را ه های اصلی شهر قرار داشته باشد، به مراکز با تراکم جمعیتی بالا نزدیک باشد تا تعداد بیشتری از شهروندان از خدمات آن بهره مند شوند و در نهایت در فاصله مناسبی از مراکز بیمارستانی موجود باشد تا توزیع خدمات درمانی در دورن شهر مناسب باشد (فرح آبادی و همکاران، 1390).
دسترسی به خدمات درمانی را می توان از دو بعد فقدان کاربری و عدم قرارگیری مناسب آن مورد بررسی قرار داد، فقدان یک فعالیت نیاز به احداث یک کاربری در یک منطقه است اما عدم قرارگیری مناسب مقوله ای است که یک فعالیت مکان یابی مناسبی نداشته و منجر به اتلاف وقت، انرژی، هزینه رفت و آمد، کاهش دسترسی، اجبار به استفاده بیشتر از اتومبیل و… می گردد (خاکپور و همکاران، 1390).
سیستم اطلاعات جغرافیایی تکنیکی کمی در تصمیم گیری، تعیین روندها و مکان یابی است که در مطالعات مربوط به مکان و سطوح مختلف برنامه ریزی به کار گرفته می شوند، روی آوردن به سیستم اطلاعات جغرافیایی امروزه از جمله کا رآترین شیوه ها برای ارتقای سیاست گذاری و نیز بهبود برنامه ریزی و اجرای طرح های شهری به شمار می رود. بنابراین برخوداری از یک شبکه اطلاعات جغرافیایی پیشرفته و کامل، بهترین زمینه را برای برنامه ریزی های گوناگون فراهم می آورد و موجب افزایش بهره وری در اجرای طرح ها، حتی در بخش های مختلف خدمات شهری می شود (احمدی و همکاران، 1390).
شهر اردبیل به عنوان مرکز استان اردبیل و به واسطه عواملی از قبیل مهاجرت روستا-شهری رشد فزاینده طبیعی جمعیت و نظایر اینها، با افزایش بیش از حد جمعیت و در نتیجه رشد فیزیکی بی برنامه در برخی از مناطق شهری مواجه بوده است. در حالی که از نظر توزیع فضایی بهینه و مکان گزینی عادلانه برای کاربری های خدمات عمومی مخصوصا خدمات بهداشتی و درمانی که دسترسی سریع و به موقع و راحت به آن ها دارای اهمیت است، فضای متناسبی در نظر گرفته نشده است. معمولا استقرار بسیاری از عناصر شهری و عمدتا انتفاعی بیشتر تابع ساز و کار های اقتصادی رقابت آزاد است، اما عناصر شهری عمومی غیر انتفاعی را نمی توان یکسره به ساز و کارهای اقتصادی بازار واگذار کرد، بلکه لازم است برای جبران ناکارآمدی های باراز به تصمیم ها و سیاست های مبتنی بر منافع تمسک جست که وظیفه اصلی برنامه ریزان و واحدهای خدمات عمومی بهداشتی و درمانی از آن جمله اند(یکانی فرد،1380). بنابراین، می توان گفت که برنامه ریزان می کوشند توزیع مراکز خدماتی را در محیط های شهری بهینه سازند و این توزیع متناسب با توزیع جمعیت و با میزان تقاضا در نقاط مختلف شهر باشد.
1-3 اهداف تحقیق
1- ارایه گزارشی از وضعیت و مشکلات وضع موجود شهر اردبیل در خصوص تعداد و نحوه توزیع مکان های مراکز بیمارستانی.
2- ارایه الگوی علمی و مناسب در جهت مکان گزینی صحیح بیمارستان با استفاده از GIS.
1-4 اهمیت تحقیق
تخصیص بهینه و صحیح مکان یابی بیمارستان می تواند بسیاری از مسایل و مشکلات شهری را حل کند. به طوری که هر چقدر شهر بزرگتر باشد وضعیت تخصیص مکان یابی و توزیع آن پیچیده تر می گردد. با توجه به اینکه مطالعه موردی تحقیق حاضر، شهر اردبیل می باشد و توسعه شهر نیز روندی تصاعدی دارد بنابراین دقت در مکان یابی بیمارستان بسیار با اهمیت و ضروری است. از این رو توجه به فضاهای مورد نیازی که ضامن سلامت جسم و روح شهروندان است، در برنامه ریزی و ساختار شهر ضروری به نظر می رسد. در این زمینه نحوه توزیع، سازگاری و مطلوبیت، کمبودها و نارسایی هایی مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.
1-5 سوالات تحقیق
با توجه به نقش و اهمیت مکان یابی بیمارستان پژوهش حاضر سعی بر آن دارد به سوالات ذیل پاسخ دهید.
1- تا چه اندازه بیمارستان های احداث شده در شهر اردبیل جوابگوی نیازهای شهروندان است؟
2- تا چه اندازه مکان های بیمارستان بهینه است؟
1-6 پیشینه تحقیق
در سال های اخیر در عرصه ی ساماندهی مکانی- فضایی کاربری های مربوط به خدمات درمانی مطالعات گسترده ای صورت گرفته است. از جمله ی این تحقیقات که در غنای پایه های نظری تحقیق حاضر، نقش موثر داشتند می توان به موارد زیر اشاره کرد :
عزیزی معتقد است که اگرچه ارائه خدمات بهداشتی و درمانی در شهرها سابقه ای طولانی دارد، لیکن در زمینه مکان یابی مراکز خدمات درمانی وبهداشتی پیشینه درازمدتی وجود ندارد و سابقه این گونه مطالعات به دهه 1970 میلادی بر میگردد. درسال 1979دپارتمان بهداشت و تأمین اجتماعی انگلستان به توسعه استراتژیک مراکز خدمات بهداشتی و درمانی توجه نشان داد و ازآن پس مطالعاتی در این زمینه آغاز گردید. طی سالهای 1982-1980 این مطالعات در اتریش دنبال شدند. ایده مکان یابی مراکزبیمارستانی را شخصی به نام”لسلی میهیو”در کالج بیرک برک لندن به انجام رساند.
محمدی(1382) برای مکان یابی مراکز خدمات درمانی در منطقه 5 تهران از GIS استفاده نموده و به این نتیجه رسیده است که مکان یابی مراکز خدمات درمانی در منطقه 5 تهران مناسب توزیع نشده است و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیای می توان مکان یابی بهینه انجام داد.
محمدی(1383) برای مکان یابی مراکز امداد رسانی در شرایط وقوع زلزله از GIS و روش ارزیابی چند معیاری AHP استفاده نموده به این نتیجه رسیده است که خصوصیات جمعیتی,مکانی و عملکردی فضای شهری در مکان یابی مراکز امداد رسانی مهم هستند،همچنین با به کار گیری روش های علمی چون GIS و ارزیابی چند معیاری مانند AHP توانسته است سایت های مختلف را مقایسه نموده و سایت مطلوب را با توجه به معیارهای مختلف بدست دهد.
عزیزی(1383) برای تحلیل توزیع فضایی و تحلیل شبکه مراکز بهداشتی و درمانی شهر مهاباداز GIS استفاده نموده و به این نتیحه رسیده است که استفاده از این سیستم با در نظر گرفتن شرایط و خصوصیات مختلف پدیده کالبدی،اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی شهر در مکان گزینی صحیح مراکز خدمات درمانی و بهداشتی نسبت به مدل ها و روش های دیگر مناسب بوده و جامعیت دارد. غ7
ابراهیم زاده و همکاران (1389)، مطالعه ای تحت عنوان برنامه ریزی و ساماندهی فضایی و مکانی خدمات بهداشتی و درمانی را با استفاده از GIS، در شهر زنجان انجام دادند. نتایج حاصل از این پژوهش مشخص ساخت که مکان فعلی اکثر مراکز درمانی (بیمارستان ها) در شهر زنجان با معیارهای علمی و ضرورت های این کاربری مطابقت ندارد.
طحاری مهرجویی و همکاران (1390) در مطالعه ای جهت شناسایی و الویت بندی عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی از تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه در شهرستان یزد استفاده کردند. به این نتیجه دست یافتند که مدیران مراکز بهداشتی و درمانی، با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه قادر خواهند بود تا به الویت بندی و برنامه ریزی جهت تقویت واصلاح نابسامانی ها بپردازند.
اشقلی و همکاران (1391)، به ارزیابی الگو های مکان یابی بیمارستان در شهر تبریز پرداختند. در این مطالعه با توجه به 13 معیار سازگار و ناسازگار، از مدل های AHP و شاخص همپوشانی استفاده شده است. نتایج حاصل نتایج نشان دهنده این امر است که شمار بیمارستان و تخت های موجود در برخی مناطق کافی نیست.
حاتمی نژاد و همکاران (1391) در مطالعه ای به مکان یابی مراکز بهداشتی – درمانی، با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی در منطقه چهار شیراز پرداختند. دراین مطالعه زمین های منطقه چهار را به 4 گروه عالی، خوب، متوسط و ضعیف طبقه بندی کردند. نتیجه مطالعه نشان داد که زمین های مناسب جهت احداث بیمارستان در نزدیکی مناطق مسکونی، فضای سبز و راه های ارتباطی واقع شده اند.
زو و وو (2012) در مطالعه ای در پکن به مکان یابی بهینه جهت احداث بیمارستان پرداخته اند. در این مطالعه از روش AHP به عنوان یکی از روش¬های تحلیل چند معیاری و GIS استفاده شده است. نتایج مطالعه نشان داد، استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در مکانیابی بیمارستان در محدوده مورد مطالعه بسیار کارآمد بوده است
1-7 روش تحقیق
دستیابی به اهداف تعیین شده در هر پژوهش نیازمند تدوین روش تحقیق مشخص است . روش تحقیق باید به گونه ای تنظیم گردد که ضمن تجزیه و تحلیل مسائل و ابعاد مختلف موضوع مورد نظر، از طریق فرضیات در نظر گرفته شده بتوانند به نتیجه مطلوبتری دست یابد
نوع این مطالعه توصیفی – تحلیلی است. همچنین به لحاظ هدف تحقیق این پژوهش را می توان جزو تحقیقات کاربردی محسوب داشت. در این تحقیق از روشهای مختلف کتابخانه ای، مشاهده ای استفاده شده است. تعریف معیارها و ارزش گذاری و استاندارد سازی معیارها و وزن دهی معیارها و استفاده از نرم افزارExpert choice در تعیین مکان یابی بهینه بیمارستان محورهای اصلی اجرای طرح را تشکیل می دهند.
1-8 روش تجزیه و تحلیل داده ها
ابتدا داده های مکانی از منطقه مورد نظر جمع آوری شده، سپس داده ها وارد پایگاه اطلاعاتی شده و به صورت لایه های اطلاعاتی مختلف ذخیره شده است، به منظور الگو سازی به هر کدام از لایه های اطلاعاتی براساس میزان اهمیتی که در مکان یابی بیمارستان دارند، وزن مناسبی اختصاص داده شده. پس از تجزیه و تحلیل با استفاده از مدل همپوشانی شاخص ها مکان مناسب برای ایجاد بیمارستان مشخص گردیده است.
1-9 تعریف واژه ها
یک سیستم اطلاعات جغرافیایی از سخت افزارها و نرم افزارهای کامپیوتری تشکیل شده است و برای وارد کردن، ذخیره نمودن، بازیابی، تبدیل کردن، اندازه گیری، ترکیب، زیر مجموعه سازی و داده های مکانی که رقومی شده و دارای سیستم مختصات مشترک می یاشند، به کار می رود (معصومی،1388).
تعریف مکان یابی:منظور از مکان یابی مجموعه ای از اصول است که با توسل به آن امکان بهینه سازی فعالیت های خدماتی یا صنعتی (نقطه منطبق بر حداکثر سود با کمترین هزینه)تبیین می شود(یکانی فرد،1380 ).
فصل دوم
ادبیات و مستندات، چارچوب ها و مبانی، سابقه و پیشینه تحقیق
2-1 مقدمه
شناخت توانمندی و قابلیت ها یکی از مباحث مهم و اساسی در راستای تحقق برنامه ریزی مناسب است . از آن جایی که مسائل متنوع و پیچیدگی های بسیاری در بطن و میان اجزا و سازنده محیط وجود دارد، لذا تصمیم گیری و فرآیند سیاست گذاری به منظور استفاده از آن بایستی با در نظر گرفتن و ارزیابی تمامی ابعاد مداخله گر باشد(لشکری و همکاران ،1388). از این رو است که امروزه تهیه و کاربرد مدل های تصمیم گیری چند معیاره به منظور افزایش دقت در امر برنامه ریزی رواج گسترده ای یافته است چرا که که از طریق آن ها،با توجه به معیارهای کمی و کیفی متعدد می توان به انتخاب بهترین گزینه دست یافت (Makowski،2002). یکی از وظایف اساسی و مهم برنامه ریزان شهری و ناحیه ای، تخصیص زمین به کاربری های گوناگون شهری با توجه به نقش و کارکرد شهر، اقتصاد شهری و همچنین تاثیر و تاثر متقابل کاربری با همدیگر است. امروزه مکان گزینی بهینه مراکز خدمات شهری از جمله مراکز بیمارستان از اهمیت زیادی برخودار است و برنامه ریزان شهری با مکان گزینی مناسب آن ها، کمک موثری در تامین رفاه و آسایش شهرنشینان کرده و در نتیجه ضمن کمک به تحقق عدالت اجتماعی،گام بلندی را به سمت داشتن شهری پایدار بر می دارند(پور معلم و همکاران؛1390). سلامت از اساسی ترین حقوق فردی جوامع انسانی است؛ که باید به طور یکسان و به دور از تبعیض برای تمامی افراد جامعه قابل دسترس باشد. رسیدن به این هدف و تأمین آن نیاز به داشتن نیروی انسا نی ماهر و حرفه ای نظیر پزشک، پرستار و سایر کادر بهداشتی و درمانی همراه سایر منابع داردکه به عنوان سرما یه ای اصو لی سازمانه ای بهداشتی درمانی محسوب می شوند. با این وجود مشکل اساسی دراین زمینه محدودیت منابع در مقابل نیازهای نامحدود افراد جامعه است. در این بین منابع انسانی به واسطه ویژگی های منحصر به فردخود به عنوان مهمترین درون دادهای نظا م های سلامت شناخته می شوند. این نکته که منابع انسانی مهمترین منبع موجود بخش سلامت کشورها است مورد اذعان صاحبنظران حوزه سلامت است عرضه خدمات بهداشتی درمانی نه تنها به تعداد و فراوانی نیروی انسانی که به عوامل دیگری مانند انگیز ه های کاری آنان و از آن مهمتر نحوه توزیع این منبع در مناطق مختلف یک کشور است. در این بین همواره سایر منابع موجود در بخش سلامت مانند پول واعتبارات و نیز تخت و تجهیزات و ساختمان به عنوان مکملی برای نیروی انسانی به شمار می روندکه تعداد و توزیع مناسب و مکفی آنان موجبات هم افزایی در ارائه خدمات سلامتی به شهروندان خواهد شد بحث برابری در توزیع منابع سلامت و تأثیر آن بر کمیت وکیفیت خدمات ارائه شده مدت هاست که سیاستگذاران نظام سلامت را به چالش کشیده و مباحث فراوانی پیرامون آن مطرح شد ه است. اهمیت حق برخورداری از این مراقبت ها در ایجاد سلامت فیزیکی وروانی برای انجام فعالیتهای اجتماعی پرواضح است. اتخاذ سیاست های مشخص و علمی برای افزایش میزان منابع بخش سلامت، چگونگی تخصیص و توزیع آنها در بخش بهداشت ضروری به نظر می رسد(یوسفی،1387). کمیت نیروی انسانی موجود در بخش سلامت کشورها یک روی سکه و نحوه توزیع آن در مناطق مختلف یک کشور با توجه به ویژگی های جمعیت شناسی و بیماری شناسی روی دیگر آن است.سیاستگذاری جهت توزیع منابع انسانی به ویژه نیروی پزشکی از تصمیماتی است که در سطح کلان کشوری و توسط وزارت بهداشت کشورها انجام می شود؛ و همین امر مستندسازی منظم نحوه توزیع آنرا به یک نگرانی دایمی سیاستگذاران تبدیل کرده است عملکرد کلی نظام سلامت نه تنها به وجود تعداد مطلوب و توزیع مناسب نیروی انسانی بلکه به صادق بودن همین دو مقوله در مورد سایرمنابع بخش سلامت وابسته است (یوسفی،1387).
2-2 مکان یابی
فرایندی است که به ارزیابی یک محیط فیزیکی که تامین کننده شرایط و پشتیبانی از فعالیت انسانی می پردازد، هدف عمده ارزیابی مکان برای استفاده خاص از زمین، برای این است که مطمئن شویم در آنجا توسعه و گسترش شهرها فعالیت های انسان با توجه به امکانات و محدودیت های،محیط زیست طبیعی سازگاری و هماهنگی دارد. مکان یابی بهینه و مناسب زمانی امکان پذیر است، که محقق بتواند ارتباط علمی و منطقی مناسبی میان اطلاعات و داده های به دست آمده از کارشناسان مرتبط با موضوع مکان یابی با توجه به اولویت ها برقرار سازد (پور محمدی،91) .
انتخاب مکان مناسب برای یک فعالیت در سطح شهر یکی از تصمیمات پایداری برای انجام یک طرح گسترده است که نیازمند تحقیق در مکان از دیدگاه های مختلف می باشد؛ از آنجا که مکان یابی نیاز به اطلاعات و اهمیت زیادی دارد، حجم بزرگی از اطلاعات جزئی برای معرفی مکان های مختلف باید جمع آوری،ترکیب و تجزیه تحلیل شوند تا ارزیابی صحیحی از عواملی که ممکن است در انتخاب تاثیر داشته باشد صورت پذیرد. بنابراین در مقیاش شهر مکان یابی فعالیتی است که قابلیت ها و توانایی های یک منطقه را از لحاظ وجود زمین مناسب و کافی و ارتباط آن با سایر کاربری های شهر برای انتخاب مکانی مناسب برای کاربری خاص مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد(کریمی،1385) .
در طراحی کالبدی یک شهر در انتخاب مکان های مناسب برای استقرار هر یک از فعالیت های شهری باید به سه مسئله مهم توجه شود:
الف) سازگاری نوع فعالیت مورد نظر در مکان با فعالیت های همجوار.
ب) مطلوبیت مکان برای استقرار فعالیت مورد نظر.
ج)مناسب بودن مکان و فعالیت مورد نظر با نیازهای منطقه (ظرفیت).(عساکره،1389).
2-3 ویژگی های موثر بر مکان یابی
هر نقطه شهری دارای شرایط و مشخصات ویژه ای است که فرایند مکان یابی و نتایج حاصل از آن را تحت تاثیر قرار می دهند و الگوی استقرار خاصی ایجاد می کنند. از جمله ویژگی های در خور توجه در مورد مراکز درمانی عبارتند از :
1- اندازه شهر : معمولا مدل های مکان گزینی مراکز بیمارستانی در مورد شهرهای بزرگ به کار گرفته می شود: یعنی شهرهایی که نسبت به نواحی اطراف هم حالت مکان مرکزی دارند .
2- میزان فشردگی و تراکم بافت شهری، فرم و ساختار کالبدی شهر و شبکه معابر آن
3- ساختار سنی- جنسی جمعیت شهر به عنوان عامل تعیین کننده و ترکیب تقاضای خدمات درمانی (غلامعلی زاده،1392).
2-4 انواع مدل های مکان یابی به روش کیفی و کمی
2-4-1 مدل کیفی
در مدل کیفی به معرفی و بررسی دو مدل و به بیان معایب و مزایای هر کدام در مسائل مکان یابی پرداخته می شود. در روش های کیفی همواره چند مکان به عنوان کاندید مطرح بوده و نظر صاحب نظران در خصوص معیارهای مختلف در مورد آن مکان ها استعلام می گردد(پورمعلم،1389).
2-4-1-1 نمره دهی
در این روش از مسئولین، صاحب نظران،کارشناسان و افرادی که تجربیاتی در خصوص معیارهای تعیین محل دارند،نظر خواهی شود، روش کار بدین صورت است که پس از بررسی و صحبت با افراد مختلف و مشخص شدن معیارهای مهم و اصلی آن گاه در قالب فرم های خاصی از افراد صاحب نظر در خصوص اهمیت معیارها در مکان های مختلف و همچنین میزان اهمیت معیارها نسبت به یکدیگر سوال می شود. اغلب محدوده نمره دهی در این روش بین 0 تا 100 می باشد. پس از جمع آوری فرم ها، معیارها به ترتیب اهمیت از بالا به پایین لیست شده و مقادیر اختصاص یافته به هر مکان در آن معیارها نیز در مقابل معیارهای متناظر آورده می شود و در نهایت با جمع نمرات اختصاص یافته به هر مکان در معیارهای مختلف وزن هر مکان تعیین خواهد شد و با مقایسه وزن مکان های مختلف با یکدیگر مکان مناسب انتخاب می گردد. از مزایای این روش سادگی و عدم نیاز به آموزش خاصی به مصاحبه شونده می باشد و از مشکلاتی که این روش دارد آن است که فقط در مسائل ساده می توان از آن استفاده کرد در صورتی که تعداد مکان های مورد بررسی زیاد باشد کار برای پاسخ دهنده مشکل و پر خطا خواهد گردید در صورتی که تعداد پاسخ دهنده نیز زیاد گردد، اختلافات قابل ملاحظه ای در نمره های ارائه شده مشاهده خواهید گردید(پورمعلم،1389).
2-4-1-2 روش فازی
از دیگر روش های کیفی مورد استفاده در مسائل مکان یابی می توان به روش فازی اشاره نمود. نگرش روش فازی به مسائل فازی به صورت صفر یا یک نمی باشد بلکه در این روش به مقادیر تقریبی یا کیفی حد فاصل صفرتا یک نیز پرداخته می شود در این روش براساس توابع عضوی مختلف با دامنه تغییرات مختلف به هر کدام امتیاز کیفی عددی را در حد فاصل صفر تا یک نسبت داده و براساس آن به مقایسه معیارها و گزینه ها با یکدیگر می پردازد.
از مزایای این روش آن است که می توان فرآیند تصمیم گیری برای انتخاب یک مکان را به سطوح مختلف مانند معیارهای اصلی، فرعی و گزینه ها تبدیل کرده و در این مورد محدودیتی وجود ندارد و به دنبال آن با تعریف توابع عضوی مختلف می توان سلایق تمامی افراد در نمره دهی را لحاظ نمود. از مشکلاتی که در این روش ممکن است پیش آید آن است که با توجه به بزرگ شدن ابعاد مسئله، حل مسئله نیازمند برنامه کامپیوتری متناسب بوده و اغلب این کار مشکل و هزینه بر خواهد شد. از دیگر معایب این روش می توان عدم تشخیص سازگاری در داده های پاسخ دهنده گان اشاره نمود. منظور از سازگاری در داده ها نبود تضاد در نمرات یا وزن های تخصیص داده شده می باشد (پورمعلم،1389).
2-4-2 مدل کمی
روش های کیفی به طور قابل توجهی تحت تاثیر نظرات شخصی افراد تصمیم گیر می باشد و بدین علت همواره ما را به سوی جواب بهینه رهنمون نمی سازد در نقطه مقابل روش های کمی می باشد. این روش ها با کمک گیری از ابزار بهینه سازی ریاضی به تعیین دقیق مکان های بهینه می پردازد. در این بخش مسئله مکان یابی در دو بخش مستقل مورد بررسی قرار می گیرد (پورمعلم،1389).
* بخش اول: به موضوع مکان یابی بر روی صفحه.
* بخش دوم: به موضوع مکان یابی بر روی شبکه.
2-4-2-1 مدل های مکان یابی روی سطح
موضوع مکان یابی روی صفحه در رشته صنایع کاربرد زیادی دارد. مکان یابی صنعتی، تصفیه خانه و برخی از مراکز دولتی از این طریق انجام می گیرد.
2-4-2-2 مدل های مکان یابی روی شبکه
به منظور مکان یابی تسهیلات بر روی شبکه،پرداخته می شود و مشخصات آن عبارتند از:
1- فضای قابل قبول در شبکه از کمان ها و گره ها تشکیل شده است.
2- فواصل بین گره ها براساس زمان یا مسافت می باشد، زمان و مسافت به شکل کوتاه ترین بین دو گروه تعریف می شود (پورمعلم، 1389).
2-5 انواع مراکز خدمات درمانی
بر حسب شعاع عملکرد و امکانات، مراکز خدمات درمانی به انواع مختلف تقسیم بندی می شوند.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید